LEER HOE JE BIDULE MOET GEBRUIKEN - GEVORDERDEN


In deze gids zullen we je leren hoe je je layout compacter kan maken op het
scherm en geven je meer inzicht in het werken met layouts.
We zullen ook wat vertellen over pre- en postprocessing, hoe de spreadsheet te
gebruiken, wat algemene tips en wat info over 5.0 of 5.1 .

INHOUD
1. Groups gebruiken
2. Zijn alle VST's aanwezig ?
3. Pre- en Postprocessing
4. De Spreadsheet
5. 4.0, 5.0 or 5.1 ?

GROUPS GEBRUIKEN

Laten we eens teruggaan naar de layout van de leergids :



Zoals je ziet is het behoorlijk druk op het scherm en daarom leren we je nu hoe
je layouts meer compact kan maken door het samenvoegen van elementen.
Laad de teach.bidule in Plogue Bidule en vergeet niet 'm op "off" te zetten en
ervoor te zorgen dat ie er hetzelfde uitziet zoals bovenstaand scherm.
We gaan nu een groep maken van de 6 gains die voor de 3 RMSBuddies staan.
Plaats je cursor in de layout, net linksboven van het Gain Friont Left element
en hou de linker muisknop ingedrukt. Trek een rechthoek om alle gains. Je kunt
er ook 1 selecteren en met CTRL ingedrukt de andere erbij selecteren. Ze zijn
nu allemaal geel gekleurd.





Plaats de muis op 1 van de gele gains, rechts-klik en select van het menu :
groups - groups selected object(s) :



Hierna popt er een nieuw window op waar je het aantal samples moet invullen en
dat zijn er in ons geval 6. Vul dat in en druk op "OK"



De gains staan nu als groep op je layout :



Verbind alle connectors met elkaar en verander de naam in "Gains" :



Klik rechts op de Gains-groep en selecteer group - expand :



Dit is wat er in de groep zit en ook hier moet je alle pins weer verbinden :



Plaats je cursor op de layout, rechtsklik en kies group - Parent group.
Het laatste dat we moeten doen is de parameters voor de complete groep instel-
len. Rechtsklik op de groep en kies group - parameters :



Een nieuw window verschijnt :



Klik eerst op "Gain_SR" (het wordt blauw)en dan op "Amplitude" (wordt ook
blauw) en klik dan op "Add". Je scherm moet er zo uitzien :



"Amplitude" staat nu niet langer links onder "Gain SR", maar is naar de rechter-
kant van het scherm verhuist. Herhaal dit voor alle gains om dit te krijgen :



Ga nu naar de rechterkant van het window en plaats de items in de juiste volg-
orde met de "up" en "down" buttons. Selecteer FL en plaats die bovenin met "Up"



We zijn er bijna ! Het laatste wat gedaan moet worden is de items hernoemen.
Selecteer de eerste regel (FL) in het rechter window en klik op "rename" :



Geef het een nieuwe naam: Gain FL en klik op OK.



Herhaal dit voor allemaal en vergelijk met dit scherm. Druk dan op "OK" !



Alles is nu gedaan. Klik in de layout dubbel op Gains en je zult dit zien :



De layout ziet er nu een stuk opgeruimder uit en je hoeft niet meer 6 verschil-
lende gains te openen om waardes in te vullen. Dit maakt het allemaal een
stuk eenvoudiger. save nu de teach.bidule en doe een test run eerst zonder
gains en daarna met , om te zien of alles goes werkt.
Zet alle gains weer op nul, rechts klik op de groep, kies groups - save selected
group en geef hem een naam. NB. let wel goed op dat de group in de juiste folder
terecht komt en NIET in de folder die aangegeven staat. Na het saven krijg je
een vraag die je met "NO" kunt beantwoorden. In de groepslijst staat nu de door
jou gemaakte group en kun je hem ook in andere layouts gebruiken !
Wanneer je de layout wilt save, vergeet dan nooit eerst alle waardes op nul te
zetten en verwijder namen uit player en recorder. Save een layout nooit met
ingevulde waardes, behalve de defaults !

ZIJN ALLE VST'S AANWEZIG ?

In iedere layout zul je zien dat we de VST's die we moeten gebruiken, nogmaals
aan de linkerkant op het scherm gezet hebben. Achter de VST staat een "mute"
symbool. Deze VST's zijn er niet om te gebruiken, maar alleen om te zien of ze
ook daadwerkelijk present zijn. Als 1 van de VST's wel op het scherm staat maar
niet in de VST folder, zal de VST op het scherm rood gekleurd zijn. Vooral bij
VST's die verborgen zitten in groepen (soms wel 3 levels diep) is het handig als
je weet of de VST wel geladen is. Laad de teach.bidule en plaats m.b.v. COPY en
PASTE een kopie van het HNM filter op het scherm. Plaats dit aan de linkerkant
en kies als processing mode (klik rechts of dubbelklik): MUTE





en je zult zien dat er naast de VST een rode cirkel verschenen is :



Save de layout nu weer. Als je nu de HNM verwijdert uit de VST folder en de
layout weer inlaadt, is HNM rood gekleurd en dus..... niet aanwezig ! Laat af
en toe wel het programma scannen op nieuwe VST's en groups, door in het menu
"edit" "scan plugins" en "scan groups" te kiezen.

PRE - EN POSTPROCESSING


Tegenwoordig worden CD's anders gemixt dan in de vroege dagen van de CD. Ze zijn
een stuk luider nu, maar ook van betere kwaliteit. (Over het algemeen.) Vroeger
waren er een hoop bij die niet goed genoeg klinken naar de standaard van nu.
Vooral goedkope compilaties, klinken vaak als bagger. Om dit soort CD's beter te
laten klinken, gebruiken we Preprocessing.
Er zijn echter ook methodes voor separatie die het geluid enigszins vervormen
door de aanzienlijke berekeningen die er toegepast worden en doordat als je
sommige geluiden in een discreet kanaal plaatst (b.v. de zang), je altijd ook
iets meeneemt van een geluid dat in hetzelfde frequentiegebied zit. Dit noemen
we een artefact. Omdeze artefacts te verminderen, gebruiken we Postprocessing.
Er zijn diverse manieren om te pre- of postprocesen. Preprocessing zullen we
hier bespreken en postprocessing komt ook aan bood, maar nog uitgebreider bij
de verschillende separatie methodes. Soundfield methodes hebben alleen baat bij
preprocessing, omdat postprocessing het soundfield aantast !

- Het belangrijkste om goede surround sound te krijgen, is je layout laten wer-
ken met de best mogelijke sound in stereo. Alle methodes werken beter met hoge
resoluties, dus dat moeten we eerst veranderen aan onze stereo wav.
In de teach.bidule laadden we steeds 16 bits 44.1 Khz wavs in. De kwaliteit van
de ouput gaat echter al stukken omhoog als we i.p.v. 16 bits, 32 bits float gaan
gebruiken en de 6 mono's als 32 bits float of als 24 bits saven. Om dit te doen
heb je een goede soundeditor nodig, zoals :
- Soundforge : goed programma, behoort tot de beste !
- Adobe Audition : goed, maar soms eigenzinnig .
- R8Brain (pro) : geen soundeditor, maar handig voor het veranderen van bitdepth
- Verscheidene freeware editors, zo lang ze maar in staat zijn de bitdepth te
veranderen.

Saven kun je nu doen in 32 bits float, 24 bits of 16 bits. De DTS encoder kan met
al deze formaten overweg ! Je zal merken dat het geluid beter klinkt als je eerst
de stereo omzet naar 32 bits float en dan de 6 mono's save't als 32 bits float of
als 24 bits. Je zet 32 bits float om in 24 bit met een interne functie van Plogue
Bidule. In diverse audio forums wordt aangeraden dit met dither te doen en altijd
in 24 bits te saven. Laten we deze functie eens in teach.bidule implementeren .
Dither ITU is een group die je hier kan downloaden, Dither ITU pak hem uit en
plaats in de group folder of Plogue.
Open de teach.bidule in Plogue Bidule, rechts-klik op de layout en kies van
groups - Dither ITU :



Check de settings :

Neem deze en verbind de pins als volgt met elkaar :



Controleer de settings :



En vergeet niet in de teokomst in 24 bits te saven !



Nu is een goed moment om de teach.bidule weer te saven !

Tot nu toe hebben we het alleen gehad over surround maken voor DTS CD's in 44.1
Khz, maar voor DVD en DVDA zijn andere bitrates nodig. Voor DVD 48 Khz en voor
de beste kwaliteit op DVDA hebben we 96 Khz nodig. DVDA kan ook gebruikt worden
met 48 of 44.1 Khz, maar 96 Khz geeft de beste kwaliteit. Wanneer je je 44.1 Khz
upsampled naar 24/96, zul je geen verschil horen in stereo, maar de methodes om
surround te maken, werken over het algemeen beter als je ze met 96 Khz doet.
Om te upsamplen van 44.1 naar 96 Khz hebben we weer een soundeditor nodig :
- 1. Soundforge. Geeft de beste kwaliteit upsampling.
- 2. Magix Samplitude. Nauwelijks een verschil met Soundforge.
- 3. R8Brain Pro. Iets minder dan de andere twee.
- En natuurlijk diverse freeware programma's, maar of de up en downsampling net
zo goed is, valt te bezien. De commerciele software geeft hier zeker een betere
kwaliteit. Als je je stereo hebt ge-upsampled naar 96 Khz en ermee in Plogue
wilt gaan werken, moet je wel eerst een setting veranderen. Ga naar edit -
preferences :



Ga naar DSP en verander 44.100 naar 96000 en druk op "OK"



Save de layout weer, maar vergeet niet : deze settings zijn gefixeerd met saven.
Als je dus de volgende keer weer iets in 44.1 Khz wilt doen, moet je dit weer
terug zetten op 44.100 Hz !

Een ander aspect om je surround te verbeteren is wanneer er een groot verschil in
volume is tussen het linker en rechter kanaal van de stereo. Dit kun je verbete-
ren door de RMS van beide kanalen gelijk te maken. In de meeste methodes zal dit
dan leiden tot een evenwichtiger soundfield en een beter resultaat. In de layout
bereik je dit door de gain voor de stereo te vervangen door twee gains, voor
links en voor rechts een eigen gain. De originele gain is bedoeld als pregain om
clipping te voorkomen. Als je twee aparte gains gebruikt, moet je daar wel reke-
ning mee houden !
Laten we dat eens meer duidelijk maken met een voorbeeld :
Links : RMS -21 Db Peak -4 Db
Rechts : RMS -19 Db Peak -2 Db
Je kunt nu 2 Db gain toevoegen aan het linker kanaal zodat beiden nu -19/-2 zijn.
Vergeet echter niet dat als dit tot clipping leidt, je beide kanalen met een
gelijke hoeveelheid gain moet verminderen. Bijvoorbeeld -6 Db, zodat beide kana-
len dus -25/-8 worden. na lees wat je tot nu toe geleerd hebt, mag het geen pro-
bleem zijn om tot deze layout te komen :



Vergeet niet Freeze-RMS in de parameters aan te passen aan 2 gains i.p.v. 1 !

Preprocessing om het geluid te verbeteren van een originele CD is alleen maar
noodzakelijk als ie inderdaad slecht klinkt. Er zijn veel manieren om het geuid
te verbeteren en de gereedschappen waarmee we dat doen heten mastering tools.
Er zijn er gigantisch veel, maar we beperken ons tot degenen die hun waarde bewe-
zen hebben :
1. BBE Sonic Maximizer : een van de beste,meest gebruikte.(commerciele software)
2. Yamaha Final Master : idem
3. Izotope ozone : idem
4. Stereo Enhancement : Dit is een in Plogue gebouwde group die uitstekende re-
sultaten geeft. Je kan hem hier downloaden : Stereo Enhancement

Laten we de laatste eens proberen. Download 'm en plaats 'm in de groups folder
na het uitpakken. Load Bidule en ga naar edit: scan groups. Open teaching.bidule
en laten we hem daar toevoegen aan de layout. Rechtsklik in de layout en ga naar
groups en kies Stereo Enhancement. Verbind hem tussen de fileplayer en de gains
voor links en rechts :



Ga naar "edit" en schakel offline processing uit en plaats een output device op
het scherm en verbind die met de outpins van de stereo enhancement. Speel de
song, dubbelklik op stereo enhancement en speel wat met de instellingen totdat je
het mooiste geluid hebt.



Terwijl je met de settings speelt, selectter de "Bypass" box, om het verschil te
horen tussen het origineel en de verbeterde versie.
BTW. Ieder element op je layout heeft een "mode" sectie waar je de settings kunt
veranderen : Processing, Mute and Bypass. Als je rechts klikt op een element en
dan naar "Processing Mode" gaat, zie je ook "Use Fades" staan. Deze is altijd aan
en dat moet zo blijven.
- processing : het element werkt
- mute : het element werkt maar produceert geen output
- bypass : het element werkt niet
De bypass is erg handig als je een layout hebt met heel veel opties en waar je
er 1 of meerdere tijdelijk wilt uitschakelen. In het voorbeeld met Stereo Enh.
zal het niet gebruikt worden wanner je het op "bypass" zet. Het voordeel van het
uitschakelen van sommige elementen is dat de snelheid van de layout verbetert.
Soms is gewoon niet elk element nodig, b.v. Stereo enh. bij een perfecte CD !

POSTPROCESSING

Zoals verteld in de "Introductie" zijn er twee verschillende soorten surround
die we hier gebruiken : Soundfield en Separatie. Soundfield methodes eindigen
altijd in 6 mono wavs die tesamen het Soundfield vormen. Deze methodes zijn
meestal gebaseerd op Ambisonics en de 6 mono's moeten dan NOOIT postprocessing
ondergaan. Dit zal namelijk het Ambisonics soundfield vernietigen !
Separatie methodes gebruiken VST's die weliswaar voor uitstekende separatie zor-
gen, maar ook het geluid van de conversie minder maken. Als je m.b.v. zo'n VST
de zang in het midden wilt hebben, zullen er altijd rest sporen van de zang in
andere kanalen te horen zijn en andere instrumenten die dezelfde frequenties
gebruiken als de zang, zullen daar doorheen klinken. Dit noemen we artifacts.
Deze artifacts kunnen aanzienlijk verminderd worden en soms zelfs volledig
verwijderd. Dit kun je doen met verscheidene VST's maar ook met up- en downsam
pling. Stel je voor dat je een dts CD in 44.1 Khz wilt maken, maar de 6 mono's
vertonen artifacts. Upsample je CD dan eerst naar 32 bits float en 96 Khz.
Gebruik de uopsampled CD in Plogue en save met dithering 6 24/96 files. Down-
sample deze eerst naar 44.1 Khz en maak dan een DTS file. Je zult horen dat er
al aardig wat artifacts verdwenen zijn. Dit komt omdat de elementen in een layout
beter werken met 96 Khz dan met 44.1 ! De commerciele software is dezelfde die we
voor preprocessing gebruiken, maar nu dus op 6 mono wav's i.p.v. 2 . We moeten
dus een layout maken met een 6 kanaals fileplayer en een 6 kanaals recorder en
daartussen de benodigde VST's. In de stereo naar 6 wavs layouts, zetten we de
filerecorder steeds op "multiple files". Uncheck dit en een 6 kanaals file wordt
gesaved.



Het werkt het makkelijkst als je de 6 kanaals file een naam geeft waarin de 6
kanalen wordt aangeduid. B.V. xxx-mch.wav. Na het saven laden we de bidule die
postprocessing mogelijk maakt. In dit voorbeeld gebruiken we Sonic's BBE D82
Maximizer. Dit is commerciele software en kan hier aangeschaft worden :
Sonic Maximizer
Download de layout hier : 6mch to 6 mono wavs
Zorg ervoor dat BBE in de juiste folder geinstalleerd is en laadt de layout :



Klik op SM Fronts en je ziet dit :



Aan de rechterkant zie je "menu". kies dit en dan "load presets", "05. mix mas-
tering", "mix enhancer 1". Er zijn behoorlijk wat presets waaruit je kunt kiezen
en luister in hoeverre het een verbetering is. Maar zorg ervoor dat je nooit
teveel van het effect toevoegt, want dat kan onnatuurlijk geluid geven. Kleine
aanpassingen kun je met de knoppen maken. Laad xxx-mch.wav, run de layout, zorg
dat de gains goed zijn en wanneer je save't, selecteer dan weer "multiple files"
En weer eindig je nu met 6 mono wavs in 24/96 formaat. Downsample deze naar 44.1
en maak er een DTS CD wav van. (Deze stappen zijn al eerder genoemd.)
In plaats van BBE kun je elke andere mastering tool in de layout plaatsen !

DE SPREADSHEET


Al een paar keer genoemd en nu gaan we 'm gebruiken......
Download 'm en pak hem uit op je desktop, omdat je deze zeer vaak zal moeten ge-
bruiken. Natuurlijk heb je ook MS Office of een Excel gelijk programma.
Download 'm hier : Surround Gains Spreadsheet
Plaats hem op je desktop en open 'm :
Omdat ie erg veel plaats in beslag neemt op het scherm, doen we dit in aparte
stappen, waar we eerst de linkerkant laten zien , omadat je daar waardes invult



Open de teach.bidule in Plogue en kies 2 songs van hetzelfde album om te conver-
teren en de waardes in de spreadsheet in te vullen. In de spreadsheet hoef je het
"min"-teken niet in te vullen. Run nu eerst de 1e song :



Vul de waardes van de RMSBuddies in, in de spreadsheet :



Doe hetzelfde voor de 2e song :



Aan de rechterkant zie je de gecorrigeerde waardes die je in de gains in de
layout moet gaan invullen. MAAR..... als er een verschil in het volume tussen de
twee stereo songs zit, willen we dit behouden in surround. Dus moeten we eerst
de "Average RMS" van beide songs meten. Dit kan met RMSBuddie door de twee RMS
waardes van links en rechts bij elkaar op te tellen en te delen door twee.
Zoiets als dit : 20.37+20.74=41.11/2=20.55 voor de tweede song. Vergeet echter
niet dat we in de layout een negative pre-gain van 3 Db geplaatst hebben, dus
is de uiteindelijke genmiddelde RMS van song twee -20.55+3 = -17.55 Db.
Je kunt hier ook Soundforge voor gebruiken. ga naar normalize en kies scan. De
waarde van de RMS verschijnt door RMS te selecteren. Druk daarna op Cancel !
De waardes uit SF verschillen marginaal van die uit de RMS buddies, maar voor
de 1e song gaf SF -19.3 en voor de tweede -17.3 RMS aan. Een verschil van 2 Db
in de stereo, wat we dus willen behouden in surround. Vul deze waardes in op de
plaats in het volgend scherm, maar nu ZONDER een "min"-teken :



Zoals je ziet worden beide songs zonder de waardes van de stereo berekend naar
een waarde van -20 Db. Maar als je de waardes van de stereo hebt ingevuld, zie
je dat 1 rij nu in rood gekleurd is en aangepast aan de stereo waarde. Vul de
waardes nu in in de gains en process song 1 :



Record nu de 6 mono wavs, laad song 2 en vul de waardes in. Run het process en
encode daarna beide songs naar twee DTS CD WAVS. Burn ze en luister op je HTS.
Ook in surround is er nu een verschil in luidheid tussen beide songs te horen !

4.0 , 5.0 OR 5.1 ?


Er is altijd al een discussie geweest of je nou wel of niet een LFE kanaal aan
je conversie moet toevoegen. Puristen zeggen van niet, omdat je receiver voor
bassmanagement zorgt door het uit de 5 kanalen te halen. Ook is het onmogelijk
om bij iedere conversie te weten op welke crossover de basbox staat ingesteld.
En dus kun je dit het beste door de receiver laten regelen en niet te gebruiken
in de mix. Ook wordt normaliter de LFE alleen gebruikt in films voor de zeer
lage tonen om het typische onderbuikgevoel te geven. In muziek komen deze zeer
lage tonen haast niet voor. In sommige gevallen is het nuttig om naar 4.0 oftewel
quad te converteren voor een nog beter geluid.
Het andere kamp converteert altijd naar 5.1 omdat het bassmanagement van de
receiver niet altijd een goede job doet. Bij DVDA spelers mist bij een hoop
modellen het bassmanagament compleet en kun je er dus maar beter voor zorgen
dat je mix een goed baskanaal heeft.
Om een goed baskanaal te krijgen is het belangrijk om eerst te meten hoeveel er
aan bas in de originele stereo zit. We hebben daarvoor een layout : LFE Measurer
Pak de rar uit en plaats de bidule in de layouts folder en run :



Laad een stereo file en vergelijk de RMS van de stereo met de RMS van alle
corssover frequenties, en je zult zien dat how lager de bas, hoe minder er in de
song aanwezig is. Zelfs minder dan je verwacht had ! Met "Year of the cat" als
voorbeeld, zie dat er een verschil is van 2.5 Db bij 200 Hz oplopend tot 5.5 Db
bij 80 hz.



Hieruit kun je concluderen dat de default waarde die we gebruiken : LFE RMS 4 Db
zachter dan de RMS van de fronts, verstandig gekozen is. Als je ook wilt weten
hoe dat is by 40 en 60 hz, voeg dan gewoon nog een element voor die waardes toe.
Er is echter 1 ding zeker : luider zal het niet worden ;-)
In dit geval kun je ervoor kiezen om de conversie in 5.0 te doen als je besluit
een DTS CD te maken, waarbij je receiver of decoder ervoor zorgt dat het baska-
naal gevoed wordt. Wanneer je echter voor DVD of DVDA converteert, zou ik de
4 Db waarde gebruiken !

BACK